Richard Wagner - Wandelen in Wagner’s Wonderland

Bueste Richard Wagner

Richard Wagner was gefascineerd door het Elbezandsteengebergte. Door de inspirerende kracht van de mystieke rotswereld aan beide zijden van de Duits-Tsjechische grens ontstonden enkele van zijn beste werken.

„Ik ben god dankbaar want ik ben terug op het platteland, drie uur van Dresden in de fraaie omgeving van de Sächsische Schweiz en ik begin weer als mens en kunstenaar te ademen.“ Dat schreef Richard Wagner in mei 1846 aan een vriend in Berlijn. Wagner bevindt zich op dat moment in Gross-Graupe, het huidige Graupa, aan de rand van de Sächsische Schweiz. Samen met zijn vrouw Minna geniet hij dan op de hoeve van boer Schäfer van een vakantie, waarna hij lang had uitgezien. Een welkome verlofperiode van elf weken omdat zijn positie als kapelmeester van de Hofopera van Dresden zeer vermoeiend was.

„Om bij te komen van alle inspanningen en ontberingen die ik heb moeten doorstaan, is het nu tijd voor een drie maanden lange vakantie, om op het platteland in afzondering te kunnen uitrusten en met een frisse start aan nieuwe werkzaamheden te kunnen beginnen“, schreef hij later in zijn memoires.

De jonge kapelmeester van Graupa maakte vele lange wandelingen door de idyllische omgeving. Zijn enige metgezel was hierbij de dwergspaniël Peps. Wagner wandelde naar de nabij gelegen Borsberg, de Liebethaler Grund en de Bastei, de toen al beroemde rotsformatie in de Sächsische Schweiz.

„De mooiste herinnering uit mijn hele jeugd“

Dit was niet het eerste vakantieverblijf van de componist in deze regio. Tien jaar eerder bracht de toen 24-jarige hier al een aantal “Vrolijke dagen met een vleugje onschuldige baldadigheid” door, samen met zijn toekomstige vrouw Minna en haar zus. Vooral zou “Een welgevallige slapeloze zomernacht in Bad zu Schandau” “De mooiste, bijna enige herinnering aan geluk uit zijn hele jeugd” zijn.

Voor Wagner-liefhebbers is het tegenwoordig een bijzondere ervaring, in de voetsporen van de meester te treden en het dramatische landschap te ontdekken, dat hem ooit zo diep ontroerd heeft. Wie het Elbezandsteengebergte kent, zal niet alleen Wagner’s esthetiek, maar ook de sensibiliteit van het hele tijdperk beter begrijpen. Donkere bergkloven, bizarre rotsnaalden, sprookjesbossen, zonsopgang met ochtendnevel – Wagner heeft het allemaal verklankt.

Het oudste Wagner-museum en het grootste Wagner-monument ter wereld

In de tijd van Wagner was de uit Sächsische en Böhmische Schweiz bestaande regio al een populaire studiebestemming en bron van inspiratie. De Wolfsschluchtszene uit Carl Maria von Weber’s  ‘Freischütz’ werd in deze regio bedacht. Caspar David Friedrich heeft zijn beroemde schilderij ‘De wandelaar boven een zee van mist’ aan dit landschap gewijd. Schilders, schrijvers en musici uit een groot deel van Europa kwamen om hulde te brengen aan de schoonheid van de natuur, om het sublieme en de schoonheid op schilderachtige wijze verenigd te zien.

De voormalige vakantiewoning van Wagner in Graupa is tegenwoordig het oudste Wagner-museum ter wereld. In het nabijgelegen jachtslot is recentelijk een multimediatentoonstelling rondom het thema ‘Richard Wagner in Saksen’ geopend. In het aangrenzende kasteelpark bevindt zich een Richard-Wagner-wandelroute met informatieborden over zijn leven.

De wandelpaden en uitzichtpunten in de regio, die bij Wagner en vele andere kunstenaars uit de Romantiek erg geliefd waren, zijn in 2006 d.m.v. een ongeveer 112 kilometer lang wandelparcours met elkaar verbonden. Het resultaat, de ‘Malerweg Elbezandsteengebergte’ is sindsdien ‘het vlaggenschip’ van de Saksische wandelpaden. Al in 2007 werd deze tot ‘mooiste wandelroute van Duitsland’ benoemd. Vanaf het Wagner-oord Graupa voert de route aan de rechterzijde van de Elbe door de Liebethaler Grund, langs het grootste Wagner-monument ter wereld, vervolgens door de mooiste plekken van de regio, tot aan de Tsjechische grens, en aan de andere kant van de Elbe terug naar de Canaletto-stad Pirna. Men komt langs bijna alles, wat men in de Sächsische Schweiz gezien moet hebben. 

„Mijn oude Wonderland Bohemen“

Ongeacht het feit dat de Malerweg tegenwoordig aan de grens ineens ophoudt. Wagner’s enthousiasme voor het landschap zelf stopte hier niet. Al vanaf zijn jeugd werd hij door zijn „Oude Wonderland Bohemen“ aangetrokken, zoals hij het liefkozend noemde. De kunstenaar was gefascineerd door Slavische folklore en Slavische taal. Door de katholieke vroomheid, die door de talloze kruisen en kapellen tot uitdrukking komt, de wandelende harpspeler en door het vulkanische landschap van het Boheemse middelgebergte. Vooral de driehoek Teplitz – Praag – Marienbad bezocht hij veelvuldig. „Oh, dit Teplitz met zijn uitgestrekheid is waarschijnlijk het mooiste dat ik ooit heb gezien“, schreef Wagner aan zijn halfzus Cäcilie. Ook de burcht Schreckenstein (tegenwoordig Střekov) bij Aussig (tegenwoordig ÚstÍ) fascineerde hem.

Een mars in 1827 van Dresden via Teplitz en Aussig naar Praag was zijn eerste grote wandelavontuur. Zijn eerste liefde, de mooie Gravendochter Jenny, ontmoette de jonge Wagner in Bohemen. De libretto’s voor ‘Die Hochzeit’, ‘Tannhäuser’ en ‘Lohengrin’ schreef hij hier op verschillende tijdstippen. Ook de ideeën voor het ‘Liebesverbot’ en later de ‘Meistersinger von Nürnberg’ ontstonden in zijn ‘Wonderland’.

Echte Wagner-bedevaartsoorden en -routes, zoals in Saksen, vindt men aan Boheemse zijde niet. Men dient dus op eigen houtje op verkenning te gaan – waarbij Graupa de eerste en belangrijkste bestemming voor Wagneriaanse wandelaars is. Vooral in het Wagner-jaar 2013, als hier de 200e verjaardag van de romanticus wordt gevierd met tal van topevenementen.

Tonen